İnternet Çocukları

Dr Esra Çağlar

facebook.com/dresracaglar

Aile hayatının vazgeçilmez bir parçası olan teknolojiyi nasıl kullanmalıyız? Çocuklarının psikososyal gelişimini desteklemek isteyen aileler neleri göz önünde bulundurmalı? İnternet okuryazarlığı nedir ve bu eğitime ne zaman başlanmalı? 

Bütün çocuklar televizyon, bilgisayar, akıllı telefon, tablet gibi görsel uyaranlara ilgi duyar. Günümüzde internete bu cihazların neredeyse hepsinden ulaşmak mümkün. Ayrıca televizyonun da yavaş yavaş pabucu dama atılıyor, yerini tabletler, akllı telefonlar alıyor.

1. Küçük yaştaki çocuklar için televizyon seyretmeyi, tablet ve bilgisayar kullanımını sınırlayın. 

Çocuğunuzun 2 yaşına kadar görüntülü cihazlardan uzak tutulması önerilse de bir çok aile için bu uygulanabilir değil. Ancak çocukların psikolojik ve sosyal gelişimleri için birebir iletişimin yerini hiçbirşey tutmuyor. Birçok kişi televizyon karşısında, oyuncularla konuşmaya çalışan, karşılık alamayınca da sessizleşip şaşkınlaşan bebek görmüştür. Bebekler kendilerine ait duyguları anne babalarının yüzlerine bakarak öğrenir. Anne babalar öncelikle bebeklerine ayna görevi yapar. Yeni doğum yapmış annenin beyni de bu şekilde işler. Bebek sıkıntılı duygularını karşısındakinin algıladığını anlayınca rahatlar. Çocuklarda bu iletişim ve etkileşimin sonucunda öncelikle empati yeteneği gelişir daha sonrasında da daha gelişmiş sosyal beceriler kazanırlar. İnternet karşısında uzun vakit geçiren küçük çocuklar bu becerileri kazanmakta zorlanabiliyor. 

2. Çocuğunuzla konuşmayı, onlara vakit ayırmayı unutmayın!

Ailede herkes elinde akıllı telefonu ya da tableti sosyal medyada uzun zamanlar geçiriyorsa çocuk da normalin bu olduğunu öğrenir, kendisine sınır konulmasına tepki verir. Bazı ailelerin işleri dolayısıyla bilgisayar karşısında uzun zaman geçirmesi gerekiyor Çocuğunuzun düzenli bir uyku rutini varsa, onu erken yatırıp işlerinizi çocuğunuz uyuduktan sonra yapabilirsiniz. Ya da internet kullamınızı evin belli yerlerinde yapın. Çocuğunuza internet kullanarak geçirdiğiniz hayatla internet dışı hayat arasındaki ayrımı yapsın.

3. Kitap okumaya devam!

İnternet tam olarak kitabın yerini tutmaz. Kitap okumak hayalgücünü, bilişsel fonksiyonları destekler. İnternette gezinirken kişinin hayal kurma şansı azalır. Ancak günümüzde tabletlerde satılan e-kitaplar ya da Kindle gibi cihazlar tek bir konuya konsantre olma imkanı sağladığından klasik kitapların yerini tutabilir.

6. Erken başlayın, sınırları erken çizin!

Kullanımı sınırlandırın ve bu sınırları çocuğunuz ilkokuldayken çizin. Ergenlik döneminde bu çok daha zor olacaktır. 

4. Çocuklarınıza tanımadıkları kişileri kendi sosyal medya hesaplarına eklememelerini, kişisel bilgilerini paylaşmamalarını ve interneti güvenli bir şekilde kullanmalarını öğretin.

Ailelerin birçoğu çocuklarının interneti güvenli kullanabileceğini düşündüklerini söylüyor. Fakat, ebeveynlerin yarısından fazlası çocuklarının daha çok şey bildiğini düşünüyor. İngiltere'de yapilan bir araştırmaya göre 15 yaşındaki çocukların %70'inin, 13 yaşındakilerin %50'sinin akıllı telefonu var. Dünyada tablet kullanımı giderek artıyor, oyun konsolları azalıyor. İngiltere'de 12-15 yaşındaki 4 çocuktan biri tablet sahibi. Dolayısıyla internete ulaşım ve sosyal medya kullanımı gün geçtikçe kolaylaşıyor ve çocuklar birçok ihtiyaçlarını ya da istekelerini tek bir cihazdan karşılıyorlar. 12-15 yaşlarındaki çocuklar, Facebook arakadaşlarının %30'unun daha önceden karşılaşmadıkları kişilerden oluştuklarını söylemişler. Çocukların yarısına yakını internette gördükleri reklamların onlara özel olduğunu ve kişisel bilgilerinin kullanıldığını bilmiyor. Çocuklarının bu cihazları güvenli bir şekilde kullanmaları sağlama, yani güvenli internet kullanımı becerilerini kazandırmak öncelikle ailelere sonra öğretmenlere düşüyor.

5. Olumsuz tecrübeler yaşadıklarında ya da akıllarını karıştıran bilgiler edindiklerinde sizle konuşabilsinler.

'Cyberbullying', internet ortamında tacize maruz kalmak giderek yaygınlaşıyor ve ne yazık ki bu kötü deneyimler çocuklar ve ergenler için son derece travmatik olabilir. Her 5 çocuktan 1'i internette olumsuz tecrübe yaşadığını söylüyor. Kızlar erkeklerden daha fazla risk altında. Facebook'un minimum yaş sınırı 13. Buna rağmen Facebook kullanan çocukların %38'i 13 yaşının altında, %4 ise 6 yaşın altında. Bunların %30'u sataşma ve tacize maruz kalmış. Aslında çocuklarınızın kendilerine güvenmeleri, 'Hayır' deyebilmeleri ve gerektiğinde yetişkinlerden yardım isteyebilmeleri sadece güvenli internet kullanımıyla ilgili değil. Çocuğunuzla iyi bir iletişiminiz varsa, olumlu ve bilinçli sosyal davranışlara teşvik ediyorsanız, zaten sanal ortamda da kendilerini daha iyi koruyacaklardır. Size bir  sorunla geldiklerinde gerekirse sosyal medya sitelerinin şikayet mekanizmalarını da kullanmaktan çekinmeyin. 

 

7. Çocuklarınızla internette neler yaptıkları, neler gördükleri konusunda konuşun. 

Çocuğunuzla sık sık internet aktiviteleri üzerinde konuşun. Bunu sorgulama tarzında yapmayın. Ortak ilgi alanlarınız ile alakalı şeyler paylaşın. Çocuğunuzun üye olduğu sosyal medya sitelerine siz de üye olun, kullanın. Çocuğunuz başka dünyalara gitmesin, sizinle aynı dili konuşsun. Yaşına uygun olmayan bilgiye maruz kalma çocuklarda travmatik olabilir. Sosyal medya çocukların nasıl arkadaşlık kurduklarını, nasıl çıktıklarını ve cinsellikle nasıl tanıştıklarını etkiliyor. 2008 yılında Amerika'da Cyberpsychology and Behaviour'da yayınlanan bir çalışmaya göre erkeklerin %93'ü kızların %62'si 18 yaşından önce internette porno seyretmiş. Çocuklar gelişim evrelerine uygun olmayacak şekilde akıllarını karıştıran bilgiler edinebiliyor. Bu aşamada çocuğun aileyle olan iletişimi ve ailesiyle konuşmak için kedini rahat hissetmesi çok önemli.

8. Aşırı internet kullanımına göz yummayın!

Çocuklara sorulduğunda interneti sırasıyla en çok ödev yapma, bilgi edinme, sosyal medya Facebook, Bebo, Twitter, Tumblr için kullandıklarını söylemişler. 12-15 yaşındaki çocuklara sorulduğunda ellerinden alınırsa en çok akıllı telefonlarını özleyeceklerini söylemişler. Aşırı internet kullanımı sonucu ergenlerde, sosyal izolasyon, bağımlılık, akademik performansda düşüş, anksiyete ve depresyon görülebilir.

9. Teknik ayarları öğrenin ve çocuğunuzun yaşını göz önüne alarak bunları uygulayın.

Yukarıda belittiğim gibi İlk yapmanız gereken çocuğunuzun güvenliğini düşünmek. Bunun için anne babaların da bilinçli internet kullanıcıları olmaları gerekiyor. Hem teknik olarak cihazların ebeveyn ayarlarını öğrenin ve çocuğuzun yaşına uygun olarak düzenleyin. YouTube'u güvenlik moduna getirin. Bilgisayar oyunlarının yaşına uygun olduğundan emin olun.  

10. Çocuklarınıza internet okur yazarlığını öğretin! 

En önemlisi çocuklarınıza internet okur yazarlığını mümkün olan en küçük yaştan öğretmeniz. Bunun için öncelikle sizin biliçli bir kullanıcı olmanız gerekiyor. Avrupa Konseyi İnternet Okur Yazarlığı başlığı altında şunları sıralıyor: Bağlantı SağlamaWeb Sitesi OluşturmaBilgi AraştırmaAna KapılarElektronik Postaİstek Dışı Gönderilen e-PostalarSohbetHaber GruplarıDünya Çapında KütüphanelerInternet Üzerinde Müzik ve GörüntülerYaratıcılıkOyunlarUzaktan EğitimSınıflandırma ve FiltrelemeÖzel Hayatın GizliliğiGüvenlikSataşma ve TacizÇevrimiçi Alış-verişKatılımcı Bir e-Vatandaş OlmakMobil TeknolojiBloglar.

 

Referanslar

http://eprints.lse.ac.uk/397/1/UKCGOonlineLiteracy.pdf

http://www.coe.int/t/dghl/StandardSetting/InternetLiteracy/InternetLiteracyHandbook_2_TR.asp

http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/research/media-literacy/october-2013/research07Oct2013.pdf

 

21.10.2013